Choroba spowodowana jest przez zakażenie wszą ludzką. W przebiegu wszawicy głowy najczęściej pasożyty bytują w części potylicznej lub środkowej owłosionej skóry głowy. Wszawica głowy występuje obecnie zazwyczaj u dzieci w wieku szkolnym. Jest też charakterystyczna dla osób nie przestrzegających podstawowych zasad higieny osobistej. Zakażenie łatwo się rozprzestrzenia przez kontakt bezpośredni, bądź też pośrednio - przez używanie wspólnych szczotek, czapek itp. Co jakiś czas lokalne stacje sanitarno epidemiologiczne informują o nasilonym występowaniu wszawicy w danym regionie podając jednocześnie do wiadomości podstawowe informacje z zakresu profilaktyki.

Charakterystycznym objawem wszawicy głowy jest uczucie intensywnego świądu powodowane przez liczne ukłucia pasożyta. Często dotyczy to skóry karku, gdzie w efekcie powstają zaczerwienienia. Świąd powoduje częste drapanie tych okolic, co tylko pogarsza stan skóry i doprowadzić może w niedługim czasie do dalszych komplikacji w postaci zakażeń. Takie konsekwencje dotyczą zazwyczaj przewlekle trwającej choroby. Prowadzić to może do powstania innych schorzeń skóry owłosionej, jak m.in.: ropne zapalenie mieszków włosowych, liszaj.

Na powierzchni skóry niekiedy obserwuje się zmiany wywołane bezpośrednio ukłuciami pasożyta, w postaci bąbli lub grudek. Zdarza się, że wykwity choroby znajdują się wyłącznie na karku, zaś sama skóra głowy pozostaje niezmieniona. Poruszające się wszy ludzkie są dostrzegalne gołym okiem. Włosy bywają silnie pozlepiane ze sobą wskutek sączących stanów zapalnych. Jednym z charakterystycznych objawów jest obrzęk węzłów chłonnych.

Rozpoznanie wszawicy głowy następuje w badaniu włosów, gdzie stwierdza się występowanie wszy lub tylko ich jaj (zwanych gnidami). Jaja wszy mogą we włosach występować bardzo licznie, co nie jest jednak regułą. W niektórych przypadkach (szczególnie w przypadku włosów długich i gęstych) poszukiwanie oznak wszawicy jest długotrwałe i dość trudne. Przy rozpoznaniu niekiedy powstaje trudność w odróżnieniu wszawicy od węzłowatego rozszczepu włosa. Jednakże dokładne badanie pod mikroskopem pozwala na postawienie jednoznacznej diagnozy i podjęcie właściwego leczenia.